Leven met… een partner met kanker – uitleg en tips van psychotherapeut Hidde Kooiker

Als je partner kanker krijgt, verandert er ook veel voor jou en in jullie relatie. Psychotherapeut Hidde Kooiker spreekt dagelijks mensen met kanker en hun partners. “Uit onderzoek blijkt dat partners vaak meer psychische klachten ontwikkelen dan de patiënten zelf.” Hoe komt dat? En wat kun je eraan doen?

Het is logisch en begrijpelijk dat je als naaste je helemaal op je partner richt als die de diagnose kanker krijgt. Maar ondertussen beleef je zelf ook van alles, terwijl je misschien het gevoel hebt dat je daar geen recht op hebt. “Het is een beetje taboe”, legt Hidde Kooiker uit. “Je wilt er natuurlijk zijn voor je partner. Wat is er nu belangrijker dan die te ondersteunen? Maar ondertussen is dat zwaar en zit je met zorgen.”

Rollen veranderen

Kanker gooit niet alleen het leven van de patiënt overhoop, maar verandert ook de dynamiek binnen een relatie. “Je verlangt en vraagt opeens andere dingen van elkaar. Het is stereotiep, maar als de man nooit zo open is over zijn gevoelsleven, kan dat nu ineens storend worden. Zo komt een man weleens binnen met de opmerking: ‘Ik moet geloof ik nu over mijn gevoelens praten.’ Dat kan raar zijn, want er was voorheen een balans. Zeker stellen met een wat langere relatie hadden een vanzelfsprekende manier waarop ze met elkaar omgaan. Dat verandert nu. Je partner kan opeens andere behoeftes hebben die je niet gelijk kunt invullen. Wat weer kan leiden tot schuldgevoel.”

Je weet toch…

Om wat voor behoeftes gaat het dan? “Bijvoorbeeld de behoefte aan expliciete geruststelling dat je nog steeds van je zieke partner houdt. Door dat te laten voelen met knuffelen of door te zeggen dat hij of zij belangrijk voor je is. Ook omdat iemand met kanker zich kan afvragen: wat ben ik nog waard? Als jij gewend bent je liefde vooral te tonen met zorgende daden, waarbij je denkt: ‘je weet toch’, dan kan dit frustrerend zijn voor je zieke partner. Wat weer irritaties kan geven.”

Schuldgevoelens

Ook schuldgevoelens komen van verschillende kanten. Partners voelen zich vaak tekortschieten. Je wilt graag helpen en van betekenis zijn. Maar er is een bedreiging van binnenuit en die is onzichtbaar. Waarbij je het gevoel hebt: ik sta eigenlijk machteloos. Of een ander voorbeeld dat Hidde die middag meemaakte: “Mevrouw is vooral oplossingsgericht. Die rol was altijd oké en werd gewaardeerd. Maar dat vindt meneer sinds hij ziek is storend. Want voor hem voelt dat alsof zij eigenlijk zegt: er is een oplossing voor jouw probleem. Als je het zo en zo benadert, zou je er prima mee uit de voeten kunnen. Dat vraagt om een ontwikkeling in de relatie.”

Verschillende fases

Mensen beleven de ziekte ieder op hun eigen manier. En dat kan veranderen in de tijd. Bijvoorbeeld dat je zieke partner het eerst fijn vindt dat je dichtbij en betrokken overal mee naartoe gaat, maar dat dit in een latere fase niet meer hoeft. Hidde: “Dat kan ook lastig zijn. Dan denk je: we hebben nu een soort balans, maar nu moet ik ineens ophoepelen.”

Intimiteit en seksualiteit

Door de ziekte en behandeling kan ook de intimiteit en seksualiteit veranderen. Uit de Doneer-je-ervaringpeiling van juni 2025 blijkt dat driekwart van de deelnemers met blaas- of nierkanker hierbij negatieve gevolgen ervaart, zoals minder zin in seks, moeite met een erectie of zich minder aantrekkelijk voelen. Toch krijgt dit onderwerp weinig aandacht in de spreekkamer. Hidde: “Er heerst veel schaamte. Ook bij zorgverleners. Dat maakt het lastig. Ik probeer het wel bespreekbaar te maken. Het is belangrijk. Vooral als je een fijn seksueel leven met elkaar had, dat er nu niet meer op die manier is. Dan is er een rouwverwerking en kunnen er ook schuldgevoelens opkomen. Het is de kunst een andere vorm van intimiteit te vinden. Psychologen of seksuologen kunnen je daarbij helpen.”

Vraag ondersteuning

De voorbeelden laten zien dat partners een risicogroep vormen voor psychische klachten. Blijf daarom goed aan jezelf denken en voor jezelf zorgen. Besef dat je zieke partner er ook niet bij gebaat is als jij uiteindelijk onderuitgaat. Er is bovendien ondersteuning. Praat eens met een psycholoog. Alleen of samen. Of misschien is er een IPSO-centrum voor leven met en na kanker in de buurt, zoals Huis aan het Water in Katwoude NoordHolland, waar Hidde werkt. Daar hebben ze een breed ondersteuningsaanbod. Want praten is niet altijd de beste oplossing. Samen dingen doen, is ook goed. Of juist alleen. Hidde: “Je hebt eigenlijk een stevig netwerk nodig, met vrienden en familie. Zodat je ook buiten je relatie iets voor jezelf houdt. Juist nu.”

Normaal reageren op abnormale situatie

Hiddes belangrijkste boodschap: “Begrijp dat je normaal reageert op een abnormale situatie. Wat je nu meemaakt en voelt, hoeft niet direct iets te zeggen over de kwaliteit van jullie relatie. Haal diep adem, geef elkaar de tijd om alles te laten bezinken en de balans weer te vinden. Misschien komt het leven er voorgoed anders uit te zien. Maar probeer dat niet in de relatie zelf te plaatsen.”

Dit artikel verscheen in het verenigingsmagazine in oktober 2025. Tekst: Ger Dreijer