Uit het magazine: Onderzoek naar blaassparende behandelingen

Onderzoekers zoeken naar manieren om de behandeling van blaaskanker beter te maken. Zo zoeken ze naar behandelingen waardoor de blaas niet meer weggehaald hoeft te worden bij mensen met spierinvasieve blaaskanker. Drs. Jan-Jaap Mellema legt uit hoe immuuntherapie dit in de toekomst hopelijk mogelijk kan maken.

Eerst beschrijven we de stadia van blaaskanker. Daarna leggen we kort de soorten wetenschappelijk onderzoek uit. Die informatie is nodig om de onderzoeken te begrijpen. Handig ook om te bewaren. Want de stadia van blaaskanker en soorten onderzoek hoor je vaker tijdens je behandeling. In dit artikel gaat het over de stadia volgens de TNMclassificering. Het stadium van de blaaskanker zegt iets over in welk deel van de blaas de tumor zit. En of de tumor uitgezaaid is naar andere delen van het lichaam. Het stadium van de blaaskanker bepaalt vaak welke behandeling iemand kan krijgen.

Verschillende stadia van blaaskanker

Bij niet-spierinvasieve blaaskanker zit de kanker in de binnenste lagen van de blaas, en niet in de spierlaag van de blaas. Het risico op uitzaaiingen is laag:

• Stadium T0a/is. De kanker zit alleen in het urotheel van de blaas. Het urotheel is het slijmvlies dat aan de binnenkant van de blaas zit. Bij stadium T0is (andere naam: CIS) is de kans groter dat de kanker later de spierlaag ingroeit.
• Stadium T1. De kanker zit in het urotheel en in het bindweefsel van de blaas.

Spierinvasieve blaaskanker betekent dat de kanker in de spierlaag van de blaas zit. Hierdoor verspreidt de kanker zich makkelijker naar andere delen van het lichaam. Het risico op uitzaaiingen is hoger dan bij niet-spierinvasieve blaaskanker:
• Stadium T2. De kanker is vanuit de binnenste lagen van de blaas doorgegroeid naar de spierlaag van de blaas.
• Stadium T3. De kanker zit in de spierlaag en in het vetweefsel dat om de spierlaag van de blaas heen ligt.
• Stadium T4. De kanker is doorgegroeid buiten de blaas. Dit noemt men uitgezaaide of gemetastaseerde blaaskanker.

Naast een stadium heeft blaaskanker ook een differentiatiegraad. Deze graad zegt iets over hoe agressief de kanker is, en over hoe snel de kanker groeit. Graad 1 is het minst agressief en graad 3 het meest agressief.

Hoe werkt onderzoek?

Er zijn verschillende soorten wetenschappelijk onderzoek. Bijvoorbeeld onderzoek in een laboratorium en onderzoek bij mensen. Dit laatste soort onderzoek heet: klinisch onderzoek. Klinisch onderzoek wordt verdeeld in verschillende fasen:
• Fase 1. Onderzoekers kijken in een kleine groep gezonde vrijwilligers of een nieuwe behandeling veilig is.
• Fase 2. Een kleine groep patiënten krijgt de nieuwe behandeling om te zien of de behandeling werkt. En om te zien hoeveel van een medicijn of behandeling nodig is. Ook de bijwerkingen van de behandeling worden bekeken.
• Fase 3. Een grote groep patiënten krijgt de nieuwe behandeling. Vaak krijgt maar de helft van de groep de nieuwe behandeling. De andere helft krijgt de behandeling die normaal gesproken gegeven wordt. Zo zien de onderzoekers of de nieuwe behandeling beter werkt dan de bestaande behandeling. Bij goede resultaten wordt de nieuwe behandeling goedgekeurd en mogen patiënten de behandeling krijgen.
• Fase 4. Na de goedkeuring blijven onderzoekers vaak bekijken of de behandeling wel echt zo goed werkt als ze hadden verwacht of gehoopt. Ook houden ze de veiligheid van de behandeling op de lange termijn in de gaten.

Immuuntherapie bij spierinvasieve blaaskanker

Immuuntherapie is de naam van een groep geneesmiddelen die het eigen immuunsysteem helpt om kankercellen aan te vallen en op te ruimen. Arts Jan-Jaap Mellema van het Nederlands Kanker Instituut (NKI) vertelt over de rol die immuuntherapie op dit moment speelt bij de behandeling van spierinvasieve blaaskanker: “Patiënten waarbij de kanker niet reageert op chemotherapie kunnen de immuuntherapie pembrolizumab krijgen. Als de kanker is teruggekomen (recidief) of uitgezaaid, kunnen patiënten sinds kort enfortumab vedotin met pembrolizumab krijgen.” Kort heet deze immuuntherapie: EV/P.

Nieuwe onderzoeken

Onderzoek laat zien dat EV/P beter werkt dan de standaardbehandelingen bij uitgezaaide T4 blaaskanker. Maar ook bij blaaskanker in stadium T2 en T3, wanneer het voor en na de blaasoperatie gegeven wordt. De namen van 2 belangrijke fase 3-onderzoeken zijn: KEYNOTE-905/EV-303 en KEYNOTE-B15/EV-304. “Door die onderzoeken kunnen deze patiënten in sommige landen al EV/P krijgen. In Nederland kan dat nog niet bij stadium T2 of T3.” Onderzoekers hopen dat door immuuntherapie een deel van de patiënten met stadium T2 of T3 blaaskanker geen blaasoperatie meer nodig heeft. Een behandeling waarbij de blaas niet weggehaald wordt heet: een blaassparende behandeling. In plaats van een operatie krijgt iemand dan chemotherapie met bestraling. Deze behandeling is nu alleen mogelijk bij patiënten met een relatief kleine tumor.

Mellema: “In de INDIBLADE-studie (fase 2) hebben mijn collega’s en ik gekeken of we mensen met een hoger stadium spierinvasieve blaaskanker een blaassparende behandeling kunnen geven door hen een krachtige immuuntherapie te geven. De resultaten waren heel veelbelovend, en laten dus zien dat dit misschien een goede manier is om meer patiënten blaassparend te behandelen.” Binnenkort start in het NKI ook een nieuwe studie die gebruikmaakt van EV/P, genaamd FIDELIO (fase 2). “De nadruk van die studie ligt opnieuw op het behouden van de blaas van mensen die behandeld worden voor spierinvasieve blaaskanker.”

Keuze om blaas te behouden

Dat er veel onderzoek wordt gedaan naar blaassparende behandelingen komt doordat veel patiënten opzien tegen het laten weghalen van de blaas. “Het verwijderen van de blaas is een grote operatie”, zegt Mellema, “en het kan een negatieve invloed hebben op iemands lichaamsbeeld en seksualiteit. Sommige patiënten willen toch liever een operatie, maar het zou prettig zijn als patiënten allebei de opties krijgen: blaas weghalen of niet.” Waarschijnlijk duurt het nog wel een tijd voordat het in Nederland mogelijk is voor patiënten om te kiezen voor immuuntherapie in plaats van het verwijderen van de blaas.

Rol van de patiëntenvereniging

De Patiëntenvereniging blaas- of nierkanker speelt een belangrijke rol bij dit soort onderzoeken, vertelt Mellema. “Vanuit de patiëntenvereniging krijgen we bijvoorbeeld signalen dat er behoefte is aan blaasbehoud. Dat is voor ons een belangrijke drijfveer om dit soort onderzoeken te doen. Ook denkt de patiëntenvereniging met ons mee hoe we patiënten kunnen betrekken bij onze studies. En waar we op moeten letten tijdens het onderzoek.”

Dit artikel verscheen in het verenigingsmagazine in juli 2026. Tekst: Diede Smeets