Uit het magazine: Urinecheck vervangt vervelend blaasonderzoek 

Iedereen met blaaskanker of die deze ziekte heeft gehad, heeft één of meerdere cystoscopieën ondergaan. De meeste mensen ervaren dit als een vervelend onderzoek van de blaas. Het nieuwe alternatief is een urinecheck.  

In onze nieuwsbrief van 15 juli 2022 besteedden we aandacht aan de Epicheck, een urinetest die een cystoscopie bij controles (deels) kan vervangen. Twee jaar later is het tijd voor een korte update over de plaats van urinetesten bij diagnostiek en controles. Wij spraken hierover met Toine van der Heijden (oncologisch uroloog Radboud MC), Joost Boormans (uroloog Erasmus Universitair Medisch Centrum (Erasmus MC)), en Olga Pijpers (arts-onderzoeker Erasmus MC). 

Urinetest bij niet-spierinvasieve blaaskanker 

Jaarlijks krijgen in Nederland bijna 7.000 mensen te horen dat ze blaaskanker hebben. Meestal is dat een niet-spierinvasief blaascarcinoom. Na behandelingen krijgt ongeveer de helft van de patiënten in latere instantie de ziekte terug. Daarom blijven (ex-)patiënten onder controle, soms wel levenslang. Uit cijfers van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) blijkt dat in de afgelopen tien jaar ongeveer 41.000 mensen in Nederland blaaskanker hebben of hebben gehad (prevalentie) en dus allen ervaring hebben met de cystoscopieën/controles. 

Bij deze controles wordt standaard in de blaas gekeken: de cystoscopie. De meeste mensen vinden dit geen aangenaam onderzoek. Jaarlijks worden er duizenden cystoscopieën uitgevoerd. Daarnaast worden ook andere onderzoeken gedaan zoals beeldvorming van de hoge urinewegen met echografie of CT-scan en urinecytologie. Bij urinecytologie onderzoekt de patholoog urine op de aanwezigheid van afwijkende cellen, celkernafwijkingen en andere aspecten die kunnen passen bij kanker in de blaas, het nierbekken of urineleiders.  

Verschillende urinetesten 

De laatste jaren worden vaker urinetesten ingezet die controleren op DNA-mutaties en DNA-methylering. Voorbeelden van urinetesten zijn Epi-check, Uromonitor, Xpert, AssureMDx, ADX Bladder. Deze testen kunnen cystoscopieën voor een deel vervangen. Maar hoe betrouwbaar zijn ze? De kracht van deze testen is dat ze een hoge negatief voorspellende waarde (NVP) hebben van rond de 98-99%. Als de test negatief is (en er dus geen afwijkingen worden gevonden) dan is de kans 98-99% dat er op dat moment er geen tumor aanwezig is. Daarmee is zo’n test tenminste zo betrouwbaar als de cystoscopie.  

Hoe werkt het? 

Het Radboudumc heeft de afgelopen jaren veel onderzoekservaring opgedaan met Epi-check bij mensen met niet-spierinvasieve blaaskanker. Bij de controles na behandeling wordt om-en-om een urinetest dan wel een cystoscopie uitgevoerd. Oncologisch uroloog in het Radboudumc Toine van der Heijden merkt dat de meeste patiënten vinden een urinetest als prettiger ervaren dan een cystoscopie. Voor een urinetest hoeft de patiënt niet naar het ziekenhuis te komen. Er kan gewoon een potje urine naar het laboratorium worden opgestuurd. De uitslag van het onderzoek gaat vervolgens naar de uroloog. Deze heeft een telefonische afspraak met de patiënt en vertelt de uitslag. Indien nodig wordt dan alsnog een afspraak gemaakt voor verder onderzoek. Hierdoor bespaart de urinetest een patiënt de gang naar het ziekenhuis. Ook bespaart het veel tijd en kosten, zowel voor de patiënt als de behandelaars. Een enkele patiënt vindt het vervelend om op een uitslag te moeten wachten. Bij een cystoscopie hoort iemand immers wel meteen de uitslag.  

Voor iedereen? 

Toine van der Heijden geeft aan dat in principe alle patiënten met niet-spierinvasieve uretheelcarcinoom voor een urinetest in aanmerking komen. Er zijn een paar uitzonderingen. Bijvoorbeeld als een patiënt in ‘surveillance’ is; De tumor is dan zo klein dat het niet is verwijderd en wordt gevolgd. Omdat er dan elke keer aanwijzingen voor kanker kunnen worden gevonden in de urine, is de urinetest in deze gevallen minder zinvol.  

Vergoeding 

Sinds 1 januari worden de kosten van urinetesten die worden ingezet bij vervolgonderzoeken, door uit de basiszorgverzekering vergoed. Dit maakt het voor ziekenhuizen aantrekkelijker om de test te gebruiken. Op dit moment gebruiken zo’n tien ziekenhuizen deze urinetesten bij controles. Dat aantal zal ongetwijfeld snel toenemen nu de testen door de verzekering worden vergoed. 

Als patiënt kun je zeker vragen of het ziekenhuis zo’n urinetest aanbiedt en of je daarvoor in aanmerking komt. Toine van der Heijden denkt dat dit een extra stimulans kan zijn voor urologen om urinetests in te zetten bij controles.  

Inzet urinetesten in de diagnostiek 

“Gebruik geen urinemarkers bij patiënten met hematurie teneinde urotheelcarcinoom op te sporen of uit te sluiten, behalve in onderzoek setting”, aldus de Nederlandse richtlijn over de rol van urinetesten bij de diagnostiek van hematurie (bloed in urine). Met name door het Erasmus MC is gedurende de afgelopen twintig jaar uitgebreid onderzoek gedaan naar de effectiviteit en betrouwbaarheid van urinetesten, ook bij de primaire diagnostiek.  

Kanker in de blaas of urinewegen 

Het eerste symptoom van blaaskanker is bloed plassen, ook wel hematurie genoemd; ‘hema’ betekent bloed en ‘urie’ urine. De kans op een tumor in de blaas of urinewegen als iemand bloed plast is rond de 20-30%. Regelmatig komt het voor dat iemand normaal ‘geel’ gekleurde urine plast, maar dat bij onderzoek met een microscoop, bloedcellen in de urine worden gezien. Dit heet microscopisch hematurie. In geval van microscopische hematurie is de kans op een tumor 3 tot 5%.  

Zowel bij microscopisch hematurie als bij zichtbare hematurie is volgens de richtlijn het advies dat patiënten een cystoscopie en beeldvorming van de hoge urinewegen krijgen. Omdat de kans op het vinden van een tumor vooral bij patiënten met microscopisch hematurie laag is, krijgen vooral patiënten met microscopisch hematurie vaak een onaangenaam onderzoek terwijl er geen afwijking wordt gevonden. Joost Boormans en Olga Pijpers leggen uit hoe een urinetest in hun onderzoek wordt gebruikt als een ‘urine-eerst’ methode. Bij het onderzoek, wordt onderzocht of het mogelijk is dat patiënten die zijn doorverwezen in verband met microscopisch hematurie, eerst urine inleveren voor de urinetest. De urinetest zoekt naar DNA-afwijkingen die wijzen op een tumor in de blaas of urinewegen. Als bij de urinetest een afwijking wordt gevonden, wordt een cystoscopie en CT-scan gepland. Als bij deze test ook na herhaling, geen afwijking wordt gevonden, dan is de kans dat er toch sprake is van een tumor zo klein dat het niet nodig lijkt om verder onderzoek met een cystoscopie en beeldvorming te doen. Zo onderzoeken zij of het mogelijk is om het aantal cystoscopieën en beeldvorming bij patiënten die naar de uroloog worden verwezen in verband met microscopisch hematurie, te verminderen.  

Worden dit de huisarts- of thuistesten van de toekomst? 

Veel patiënten gaan naar de huisarts als ze bloed verliezen. Mogelijk kunnen in een verdere toekomst deze testen huisartsen ondersteunen bij een beslissing of een patiënt moet worden doorverwezen naar urologie.  

Haalbaarheid en (kosten)effectiviteit van gebruik door huisartsen zal eerst verder moeten worden onderzocht. De urinetesten zijn op dit moment toch tamelijk duur. Het is de vraag of huisartsen dan veel patiënten gaan screenen met een dure urinetest  

Als Patiëntenvereniging blaas- of nierkanker blijven we de ontwikkeling volgen en zullen we er zeker over berichten als er nieuwe ontwikkelingen zijn.  

Lees het volledige magazine

Dit artikel werd gepubliceerd in het magazine van Patiëntenvereniging blaas- of nierkanker in juni 2024. Wil je ook het magazine thuis ontvangen? Lees verder.

Van de vereniging

Wil je reageren op dit artikel? Wat is jouw ervaring met cystoscopie bij de controle-onderzoeken? Zou je een urinetest als alternatief voor een cystoscopie willen? 

Stuur je ervaring naar: redactie@blaasofnierkanker.nl 

Tekst: Guus Venderbosch

Bekijk de video over de voordelen van urinetesten

Vergelijkbare berichten